torsdag november 23 , 2017
mandag, 03 november 2014 22:46

Beogram + Soundsmith – designnostalgi eller godlyd de luxe?

Skrevet av

 

Vinylentusiastar har alltid søkt å forbetre avspelinga av det svarte gullet. Slik var det også den gongen då platespelaren var einaste kommersielt tilgjengelege signalkjelda, I laupet av 70-talet dukka det opp den eine sensasjonen etter den andre, som skulle eliminere problema som låg i systemet. Så kom ein av dei aller største vinylsuksessane. Danske Bang & Olufssen hadde løyst problemet med vinkelfeilen på pickuparmen ved innføringa av verdas mest utbreidde tangentialarm.

Når vinylplater spelast vil det alltid vere krefter i sving som påverkar pickupen si ferd over plata. Ein normal platespelararm har ein vinkelfeil som skapar ”skating”; krefter som trekk pickuparmen innover sterkare enn ynskjeleg om nåla skal lese av rillene på rett måte. Dette kompenserast ved mekanismar som trekk armen i motsett retning. Men desse skating-kreftene er ikkje konstante over heile platesida, og det er mange faktorar som gjer det heile ganske uoversiktleg. Så det har så langt ikkje lukkast å konstruere antiskatingmekanismar som er heilt optimale. 

Einaste måten å unngå desse kreftene på, er å syte for at pickupen alltid står vinkelrett på platerilla. Og ettersom platerillene går i sirkel, må pickuparmen vere ein tangent til rilla, altså er den ideelle pickuparmen ein tangentialarm. Men det byr absolutt på mange utfordringar å konstruere gode armar etter dette prinsippet. Det vert så mykje masse som skal flyttast på, og det er vanskeleg å få til friksjonsfri lagring, for å nemne to store problem med tangentialarmar. Så det er berre nokre få svært kostbare konstruksjonar på marknaden, som få har tilgong på.

 

 

Det innovative Danmark

Men lat oss gå attende til det glade 70-talet. I det hifi-interesserte Danmark hadde Bang & Olufsen fått ord på seg for å vere den definitivt flinkaste designaren av hifi – iallfall når  det var snakk om utsjånad. Mange kritiserte firmaet for å legge for lite vekt på lyden, og i testsamanhengar vart det hevda at produkta hadde for høg pris ut frå lydkvaliteten, noko som gjorde at B&O slett ikkje var så glade i å sende produkta sine til testing. Men så kom Beogram 4000-serien, som kombinerte fantastisk design med ein fullverdig tangentialarm, og det til prisar som var til å betale – iallfall langt billegare enn andre spelarar med slike kvalitetar. Og det er vel inga overdriving å seie at dette vart ein storarta suksess.  

Men hifi-nerdepressa hadde likevel innvendingar: Ein kunne ikkje skifte til andre pickupmerke enn B&O på desse spelarane. Ein elegant, men ustandardisert monteringsfatning gjorde at pickupen kunne trykkjast rett på plass utan spesialverktøy, og alle justeringar var bagatellmessige. Men kritikarane kom med innvendingar – var B&O-pickupane gode nok? For dette kreative firmaet hadde også utvikla eit spesielt konstruksjonsprinsipp som ikkje var verken Moving Magnet eller Moving Coil, men eit tredje konstruksjonsprinsipp kalla ”Moving Iron” Eg kan ikkje hugse å ha lese om testar eller forsøk på å samanlikne B&O-pickupane med det som elles fantest av toppkvalitet, noko som truleg kom av at danskane ikkje hadde ambisjonar i den delen av marknaden som etter kvart utvikla seg til high-end-segmentet – det er som kjent ikkje der pengane ligg.

 

 

Slutten

Men så kom digitalrevolusjonen, og fleirtalet av vinylplater vart i beste fall pakka bort til fordel for CD og etter kvart andre medium. Pickup-patent vart ikkje så interessant lenger, og for moving-iron sin del, hamna produksjonsrettane hos Soundsmith (om dette verkar interessant, er det opplysningar om historia på Soundsmith sine eigne heimesider)

Soundsmith har aldri latt Moving Iron-prinsippet støve ned. Og prinsippet har mange fordelar, svært lite masse gjer at pickupane kan designast i alle vektklasser og utsjånadar, og relativt kraftig output gjer at ein ikkje treng spesielt raffinerte riaatrinn for å oppnå godlyd. Med gode stiftar, der diamantnålene er laga så omsorgsfullt som ein kan få til med dagens teknologi, og ikkje minst der det er forbrukarar som har betalingsvilje og –evne, burde det vere råd å laga verkeleg snadderpickupar. Noko Soundsmith faktisk gjer i dag.

Mindre kjent er det nok at Soundsmith framleis leverer pickupar til B&O-platespelarane si spesielle fatning. Og det i fleire ulike kvalitetar. Dette måtte eg prøve!

I Bergen kom eg i prat med Ørjan, som hadde ein Beogram 4002-spelar, ein av dei aller tyngste (og beste, trur eg?) i heile Bang Olufsen-stallen. Denne fekk eg låne, og gjorde klar for utprøving. Så kontakta eg Excotic Audio i Danmark, som har Soundsmith-agenturet i Skandinavia. Ja visst, dei hadde slike B&O-tilpassa pickupar på lager. Dei hadde jamvel ein demonstrasjonsspelar, og kunne fortelje at i Danmark gjekk slike spelarar for rundt 3000 kroner. Det var altså relativt enkelt å ordne seg ein slik spelar.

Når ein ser på Beogram-spelarane, er elegansen det fyrste du legg merke til. Dette er ein langt frå prangande sak. Nesten ingenting til felles med korkje dei trauste spelarane frå Dual, Thorens, Linn og dei andre som var aktuelle å samanlikne med på 70-talet Dei liknar heller ikkje på dei direktedrivne, japanske konkurrentane frå same tidsrom, og definitivt ikkje på dagens ”oljeriggar” som er bygde etter overkill- og månelandingsstrategiar. Dette er funksjonell minimalisme, og dansk design på sitt aller beste. Ein ikonisk spelar. Må-hafaktoren er nok påtrengande for den designinteresserte, men som representant for lydfrikane mellom oss, måtte eg finne ut om ein kunne slå seg til ro med desse spelarane…

Av praktiske årsaker vart spelaren plassert på ei golvståande hylle, og eg kunne umiddelbart registrere at han var ganske kjenslevar for golvtramping og vibrasjonar. Vegghylla måtte difor brukast. Og mine 50 kg med heimekjær platespelar flyttast til side…

 

Eg fekk tilsendt to pickupar, SMMC20E og SMMC20EN, dei rimelegaste i Soundsmith-serien, som altså har to meir raffinerte modellar for same platespelar. Enkle å montere, men utan dei store justeringsalternativa. Stifttrykket var ikkje heilt enkelt å få til. Det var rett nok enkelt å komme til justeringa, men uråd å vite om ting var korrekt – Soundsmith-instruksjonane nemnde at skalaen ofte tapte seg etter nokre tiår, og desse spelarane er helst frå 70-talet. B&O har ei sinnrik tallerkenoverflate, som ikkje samlar støv, men plata ligg på spilar som ikkje gjev skikkeleg rom for pickupvekta mi. Heller ikkje platestrammarar kan brukast, og du får ikkje høve til å eksperimentere med underlag for vinylen. Eg er litt i stuss om det ikkje er betre med ei vanleg platematte når det gjeld å vere eit stabilt underlag. Men platetjukkleik var ikkje det store problemet før oljekrisa, så konstruktørane såg nok relativt lite på dette. Også i dag får vi kjøpe vinylplater i både 180 og 200-gramsversjonar. Når eg spelar nokre skikkeleg tynne vinylskiver, har eg inntrykk av at det er betre med tjukkare. Men den einaste eg gjorde direkte samanlikning med, var ei plate som gjekk på 45 rpm. Lyden var absolutt best på denne utgåva, men slike 45-plater brukast ofte vere slik, det er heile vitsen med å gje ut slike versjonar.

 

 

Diverre vart ikkje utprøvinga gjort skikkeleg, då det ganske fort dukka opp problem med automatikken. Sensoren som skal oppdage at det er på tide å flytte armen innover, oppførte seg ikkje som han skulle. Altså måtte spelaren attende til eigaren, som heldigvis er profesjonell hifi-reparatør.

Etter ei tid fekk eg på ny låne spelaren, og kunne endeleg ta til å lytte til vedunderet. Eigaren hadde fått tak i ei pent brukt NAS-nål, som synte seg å spore ganske godt, fyrst når 70µ skulle spelast på testplata, dukka problema opp. Klangmessig var det også hyggjeleg å høyre på, noko som også den kostbare EAR-riaaen må få ein god del av æra for. Perspektiveigenskapane var ikkje heilt på topp her, men svært mange andre kvalitetar dukka opp, ikkje minst brukbare dynamikkeigenskapar og ei moderne klangbalanse. Det slo meg at den opprinnlege B&O 4002 var forbausande god samanlikna med slik eg hugsa han frå 70-talet. Dette er ein spelar som eg har høyrt ganske mange gongar, men for over 30 år sidan.  Eg var ikkje så begeistra for spelaren den gongen. Så det må ha skjedd mykje med klangideal og personlege preferansar i mellomtida (kanskje også med høyrselen min?) Men det var kanskje likevel forbetringspotensiale? Eg stussa ikkje lenger, men sette på Soundsmith MMC20EN, den nest rimelegaste pickupen i Soundsmith sin katalog for B&O, til 4000 kroner. Å gjere pickupskift er veldig enkelt, berre å forsiktig drage heile pickupen ut frå armen, og sette på ein ny. Det er svært lett å sjekke om ting står skikkeleg på plass, og du kan raskt komme i gong med avspelinga, som via MMC20EN var ei fryd. Ikkje berre verka klang og sporing like godt som originalstiften, og kanskje betre. I tillegg fall perspektivet på plass. Eg måtte grave fram slike plater som kunne stadfeste dette, og Harry Belafonte in Carnieige Hall, så vel som The Weavers sin reunion-konsert stod klippefast med lydbilde i same klasse som det eg hugsar (utan å kunne gjere direkte A/B-samanlikning) frå andre Soundsmith-pickupar i høgre prisklasse, med standardfatning, påmontert langt meir raffinerte platespelarar enn vesle Beogram. Dette er altså noko som burde interessere ganske mange musikkelskarar med vinylinteresse

Eg er litt i stuss over kor mykje platetallerkenen gjer med lyden. Ettersom alle moderne produsentar går for eit skikkeleg underlag for platene, er det nok grunn til å vere skeptisk til desse spilene. Sannsynlegvis gjer det lite negativt for lyden på tjukke plater (dei fleste eg brukar til å kartleggje dynamiske eigenskapar er gjerne 160 gram eller tyngre, og eg har ikkje dublettar i markant ulik tjukkleik), men ”oljekrisepressingar” som eg har ein del av, gjer seg best med platestrammar, og det fekk eg ikkje brukt på B&O 4002.

 

 

Kva samanliknar vi med?

Det som er heilt sikkert, er at Soundsmith-pickupar etter dette prinsippet leverer såpass mykje output at det ikkje trengs spesielt påkosta riaatrinn av den typen som brukast til MC-konstruksjonar. Når det er sagt, var det ikkje vanskeleg å høyre skilnaden i kvalitet på riaatrinn av ulike konstruktørar, og av dei fire eg hadde tilgjengeleg må eg innrømme at eg treivst best med EAR. Ikkje heilt nøytral, men du verda så hyggjeleg og sjarmerande til dei fleste musikksjangrar. 

Prismessig skal altså dei helst pent brukte B&O-spelarane konkurrere med riggar baserte på MM-pickupar og MC-pickupar med høgt utgangssignal. Ein brukt B&O 4002 må du gjerne ut med 4000 for i dag, og så er det pickupen til same sum, altså må vi samanlikne med ein spelar til 8000. Aktuelle kandidatar kan såleis vere ein Rega påmontert ein Dynavector DV10x5 (min favoritt i prisklassen), eller ein pent brukt Technicsspelar med ein Denon 103. Kva ein skal velje her, er eit spørsmål om prioriteringar.  Det er ikkje tvil om at ein rein B&O med god nål er svært mykje for pengane. Og ein slik spelar kan måle seg med den nemnde technicsspelaren og Denon 103 på perspektiveigenskapar og dynamikk, om enn ikkje når det gjeld klang. Om du spanderer Soundsmith-pickupen til 4000 vert det dobbelt så dyrt, men til gjengjeld har du både klang, dynamikk og perspektiveigenskapar i orden, og du må kunne seie at det vert få konkurrentar i prisklassen.  Eg har også merka meg at B&O ikkje berre er interessant ut frå vintage-sentimentalitet. Faktisk er spelaren påmontert kva som helst av desse pickupane eg har prøv veldig tett på det eg vil kalle klangidealet anno 1014, og kanskje endåtil i stand til å formidle skikkeleg lydbilde. Så no vert det råd å finlytte i heimen til ein heilt oppdatert avspelar

 

Konklusjon

Sjølv om B&O + Soundsmith ikkje akkurat var overkill i referanseanlegget mitt heime, synte det seg at eg kunne spele i timevis, utan å sakne anna enn dei aller mest sublime detaljane i lydbildet, det røffaste basstrøkket, og det vi kan kalle den verkelege råskapen når ein spelar skikkeleg guffemusikk. Det går altså an å ha det skikkeleg moro med denne åtte tusen kroners riggen. La gå - ein fullrigga VPI med platekrans og allverdas finjustering er merkbart betre på det meste, men tek du med vedlikehald og estetikk i reknestykket, kan det likevel vere interessant å velje det billegaste alternativet. Pickupskift på ein B&O er banalt enkelt, og alt er på plass med svært lite bryderi. Stifttrykk er vanskeleg å vite eksakt (stifttrykkvekt er krøkkete å plassere på tallerkenen), men så slepp du til gjengjeld trøbbelet med antiskating. Og den heilautomatiske styringa er berre heilt topp, samanlikna med å skubbe rundt eit unipivoterande skabberakkel du må vere klinkande edru for å operere. Pass berre på å ha skikkeleg underlag for spelaren. Vegghylle er i mitt oppsett betre enn alt anna ein kan finne på for dei fleste spelarar, såleis også denne.

Men det er litt styr også. Ein flunkande ny platespelar har garanti og er etter måten lett å få tak i. Beogram må du leite etter på bruktmarknaden, og kan ha både synleg og mindre synleg slitasje. Så du må vere budd på å betale litt for jobbing på ein kompetent serviceverkstad. Det er ikkje alle reparatørar som har greie på platespelarar, og slett ikkje tangentialarmar og dansk superdesign.

Men når alt fungerer skikkeleg, er dette ein spelar som det kan vere verd å kike nærare på. Kanskje eg må ha ein slik som spelar nummer 2? Problemet er at eigaren nektar å selje….

 

Lest 2707 ganger
Arve Åheim

Fagredaktør i Audiophile.no

Denne e-postadressen er beskyttet mot programmer som samler e-postadresser. Du må aktivere javaskript for å kunne se den.

Nyeste Tester / Artikler

De 20 nyeste Hovedartiklene:

  • My Sonic Lab Signature Platinum.
    Skrevet av

    Vinylguru

    Så har turen kommet til test nr. 353 av pickuper for undertegnedes del. Og hvorfor da ikke tråkke til med toppmodellen fra MSL (My Sonic Lab), og modellen Signature Platinum.

    Les mer...
  • ORTOFON OM(P) 20 – Stig Arne si dagbok August 2017
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Som de vil sjå av artikkelen Nad 3020 - Del 3, nytta eg store deler av ein sumarlaus juli til lå lytta meg gjennom ein bunke med LP-plater. Med dette nytta eg òg høvet til å prøva eit par pick-upar. Men armen som var montert på ein kraftig ombygd Lenco platespelar, ein modifisert Pioneer-arm, utvikla friksjon sidelengs, so eg var tvungen til å gå over til annan spelar som alltid står klar, som ikkje tek opp særleg med plass, og som ikkje et noko: Technics sin vetle og ikoniske SL-7, som ikkje er større enn eit plateomslag. 

    Les mer...
  • NAD 3020 - Del 3
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Eg har vore inn og ut av diverse bobler i det siste. Eg skriv dette medio august, sumaren er framleis ikkje komen, og du kan byrja å lura på om han kjem i det heile. Eg har difor hatt rikeleg med innekveldar, og har vore ivrig lyttar.

    Les mer...
  • Music with 3D-sound
    Skrevet av

    Webredaktør i Audiophile.no

    Latest update 27.august 2017

    This article is a list of music-releases containing tracks with one of the three 3D formats. We will appreciate hints from our readers about music releases in 3D-sound that we are missing.

    Les mer...
  • Dali KATCH - Blåtannhøyttaler med skikkelig god lyd!
    Skrevet av

    Seniorskribent

    Da jeg tok turen innom HiFI-klubben i C.Sundts gate i Bergen stod det mellom å dra med meg en integrert forsterker eller en blåtannhøyttaler. For ordinære høyttalere har jeg stående på Kreta fra før. Rørforsterkeren jeg brukte på høstparten trengte service og jeg dro den like godt med til Norge. Den veier 7 kilo - en liten tass altså - men allikevel.

    Les mer...
  • AudiovValve RKV-MKIII Ivory Edition
    Skrevet av

    Seniorskribent

    Med Audiovalve RKV MKIII og et sett gode hodetelefoner tenker du mindre på lyd og opplever mer musikk.

    Les mer...
  • TEST: Ifi nano iDSD
    Skrevet av

    Seniorskribent

    Liten, vellydende og anvendelig - kombinert DAC, hodetelefonforsterker og forforsterker i nanoformat.

    Les mer...
  • STILLA - Stig Arne si dagbok juni 2017
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Onsdag 21. juni nådde FM-stilla vestlendingane. Eg sto seint opp, sjangla ut på badet og skrudde på ein liten reiseradio attmed vasken, og vart møtt med eit illevarslande snerr. Eller sus. Det var uansett ei ubehageleg oppleving, og det var vanskeleg å finna rytmen i tannpussen. 

    Les mer...
  • Nad 3020 – Del 2: NADen vert utfordra av ein jamnaldra Rotel.
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Midt i arbeidet med å skriva denne artikkelen, publiserte redaktør Karl Erik sin eigen artikkel om Nad 3020, attpåtil med trugsmål om å skriva del 2. Eg banna og tenkte at dette må jo bli kollisjon, og ringde. Men me vart raskt samde om at dette var jo berre moro, og at artiklane med litt samarbeid kunne utfylla kvarandre.

    Les mer...
  • Sonos PLAYBASE - den musikalske lydplanken
    Skrevet av

    Webredaktør i Audiophile.no

    Multiromskongen Sonos har utvidet repertoaret med en lydplanke. PLAYBASE mot PLAYBAR kan høres ut som kannibalisme, men der er det lett å gå i baret.

    Les mer...
  • Den nye vinen – to MM-pickupar frå Audio Technica på test
    Skrevet av

    Fagredaktør i Audiophile.no

    Det er lett å la seg begistre av alt nytt. Og i pickupjungelen har eg ikkje greidd å finne ei erstatning for det eg har sett på som den beste moving magnet-konstruksjonen eg har fått skikkeleg til, den for lengst utgådde Audio Technica AT 170 ML. Mykje betre enn 150 ML og 440. Men no...

    Les mer...
  • AudioQuest DragonFly Black – myggen som brølte!
    Skrevet av

    Webredaktør i Audiophile.no

    AudioQuest har fått en slags referanseposisjon blant de ultralette USB-DACer. Jeg har testet den minste versjonen av siste generasjon (1.5), som ble introdusert for et drøyt år siden. Hils på DragonFly Black.

    Les mer...
  • NAD 3020 – Del 1: Hva var det egentlig med denne legenden?
    Skrevet av

    Webredaktør i Audiophile.no

    I tillegg til å være verdens mest produserte forsterker, har NAD 3020 den egenskapen at den får en del gamle gubber til å få et litt sløret blikk når denne legenden nevnes. Men hva er det egentlig med denne forsterkeren, og hvordan står den seg egentlig i dag?

    Les mer...
  • Vossajazz 2017 laurdag og sundag
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Dette skulle handla om Vossajazz, og det skal det og, men fyrst må eg få lufte eit par frustrasjonar.

    Les mer...
  • Dereneville Magic-Mat og Headshell Contact-Mat:
    Skrevet av

    Vinylguru

    Denne gangen skal jeg ta for meg en platematte og mellomleggs plater for bruk mellom pickup og head-shell fra det tyske firmaet Dereneville. Konstruktørene i dette firmaet er tydlighvis klar over problematikken som resonanser utgjør og forsøker og lage produkter som skal hjelpe på problemene.

    Les mer...
  • Vossa jazz 2017 - fredag
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Som “førtidspensjonert” hadde eg i år betre tid enn nokon sinne til å førebu meg på årets Vossajazz (07.-09 april), og hadde gått gjennom samtlege artistar på Spotify og You Tube for å kartleggja kva grupper eg ville høyra på. 

    Les mer...
  • Vårpuls 2017
    Skrevet av

    Vinylguru

     

    I år fikk undertegnede skviset inn et par besøk i Oslo under vårpuls 2017 og her er noen av inntrykkene mine. Det ble kun tid til besøk hos Duet audio's for meg nye lokaliteter i Akersgata og en tur innom Sterofil i Grensen.

    Les mer...
  • Audioquest JitterBug - Stig Arne si dagbok februar 2017
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Førre dagboksartikkel, som vart presentert i januar, var skriven ferdig alt i november, men kom av årsaker som kan henda den beste, ikkje på trykk før i januar som sagt. I denne artikkelen har eg “dyrt og heilagt” lova at eg ska skriva oftare, og det har eg tenkt å halda.

    Les mer...
  • Denon PMA-2500NE – En klassisk forsterkerkonstruksjon i moderne inkarnasjon.
    Skrevet av

    Webredaktør i Audiophile.no

     

    Denne flaggskipforsterkeren fra Denon meldte vi om for et drøyt år siden. Nå har jeg hatt den på en svært grundig test, og det overrasker ikke at avskjedstunden ble en anelse tung.

    Les mer...
  • KOSS BT540i - rimelig, lett å ta med og god lyd!
    Skrevet av

     

     

    De siste månedene har jeg hatt Koss BT540i godt plassert på hodet fra tid til annen. Mitt inntrykk av Koss har alltid vært at de lager enkle, men samtidig veldig holdbare produkter samtidig som de klarer å pakke inn utmerket lyd for en rimelig penge. 

    Les mer...

Nyeste Nyhetsoppslag

Nyeste Musikkartikler

Forsiden

Annonser

Annonsere på Audiophile.no?

Audiophile.no i flere kanaler:

Nyeste fra Audiophile-TV

Les det digitale tidsskriftet AUDIOphile No.1:

Annonser

Nyeste tråder på Hifisentralen

Nye plateutgivelser