lørdag juni 23 , 2018
mandag, 03 november 2014 22:46

Beogram + Soundsmith – designnostalgi eller godlyd de luxe?

Skrevet av

 

Vinylentusiastar har alltid søkt å forbetre avspelinga av det svarte gullet. Slik var det også den gongen då platespelaren var einaste kommersielt tilgjengelege signalkjelda, I laupet av 70-talet dukka det opp den eine sensasjonen etter den andre, som skulle eliminere problema som låg i systemet. Så kom ein av dei aller største vinylsuksessane. Danske Bang & Olufssen hadde løyst problemet med vinkelfeilen på pickuparmen ved innføringa av verdas mest utbreidde tangentialarm.

Når vinylplater spelast vil det alltid vere krefter i sving som påverkar pickupen si ferd over plata. Ein normal platespelararm har ein vinkelfeil som skapar ”skating”; krefter som trekk pickuparmen innover sterkare enn ynskjeleg om nåla skal lese av rillene på rett måte. Dette kompenserast ved mekanismar som trekk armen i motsett retning. Men desse skating-kreftene er ikkje konstante over heile platesida, og det er mange faktorar som gjer det heile ganske uoversiktleg. Så det har så langt ikkje lukkast å konstruere antiskatingmekanismar som er heilt optimale. 

Einaste måten å unngå desse kreftene på, er å syte for at pickupen alltid står vinkelrett på platerilla. Og ettersom platerillene går i sirkel, må pickuparmen vere ein tangent til rilla, altså er den ideelle pickuparmen ein tangentialarm. Men det byr absolutt på mange utfordringar å konstruere gode armar etter dette prinsippet. Det vert så mykje masse som skal flyttast på, og det er vanskeleg å få til friksjonsfri lagring, for å nemne to store problem med tangentialarmar. Så det er berre nokre få svært kostbare konstruksjonar på marknaden, som få har tilgong på.

 

 

Det innovative Danmark

Men lat oss gå attende til det glade 70-talet. I det hifi-interesserte Danmark hadde Bang & Olufsen fått ord på seg for å vere den definitivt flinkaste designaren av hifi – iallfall når  det var snakk om utsjånad. Mange kritiserte firmaet for å legge for lite vekt på lyden, og i testsamanhengar vart det hevda at produkta hadde for høg pris ut frå lydkvaliteten, noko som gjorde at B&O slett ikkje var så glade i å sende produkta sine til testing. Men så kom Beogram 4000-serien, som kombinerte fantastisk design med ein fullverdig tangentialarm, og det til prisar som var til å betale – iallfall langt billegare enn andre spelarar med slike kvalitetar. Og det er vel inga overdriving å seie at dette vart ein storarta suksess.  

Men hifi-nerdepressa hadde likevel innvendingar: Ein kunne ikkje skifte til andre pickupmerke enn B&O på desse spelarane. Ein elegant, men ustandardisert monteringsfatning gjorde at pickupen kunne trykkjast rett på plass utan spesialverktøy, og alle justeringar var bagatellmessige. Men kritikarane kom med innvendingar – var B&O-pickupane gode nok? For dette kreative firmaet hadde også utvikla eit spesielt konstruksjonsprinsipp som ikkje var verken Moving Magnet eller Moving Coil, men eit tredje konstruksjonsprinsipp kalla ”Moving Iron” Eg kan ikkje hugse å ha lese om testar eller forsøk på å samanlikne B&O-pickupane med det som elles fantest av toppkvalitet, noko som truleg kom av at danskane ikkje hadde ambisjonar i den delen av marknaden som etter kvart utvikla seg til high-end-segmentet – det er som kjent ikkje der pengane ligg.

 

 

Slutten

Men så kom digitalrevolusjonen, og fleirtalet av vinylplater vart i beste fall pakka bort til fordel for CD og etter kvart andre medium. Pickup-patent vart ikkje så interessant lenger, og for moving-iron sin del, hamna produksjonsrettane hos Soundsmith (om dette verkar interessant, er det opplysningar om historia på Soundsmith sine eigne heimesider)

Soundsmith har aldri latt Moving Iron-prinsippet støve ned. Og prinsippet har mange fordelar, svært lite masse gjer at pickupane kan designast i alle vektklasser og utsjånadar, og relativt kraftig output gjer at ein ikkje treng spesielt raffinerte riaatrinn for å oppnå godlyd. Med gode stiftar, der diamantnålene er laga så omsorgsfullt som ein kan få til med dagens teknologi, og ikkje minst der det er forbrukarar som har betalingsvilje og –evne, burde det vere råd å laga verkeleg snadderpickupar. Noko Soundsmith faktisk gjer i dag.

Mindre kjent er det nok at Soundsmith framleis leverer pickupar til B&O-platespelarane si spesielle fatning. Og det i fleire ulike kvalitetar. Dette måtte eg prøve!

I Bergen kom eg i prat med Ørjan, som hadde ein Beogram 4002-spelar, ein av dei aller tyngste (og beste, trur eg?) i heile Bang Olufsen-stallen. Denne fekk eg låne, og gjorde klar for utprøving. Så kontakta eg Excotic Audio i Danmark, som har Soundsmith-agenturet i Skandinavia. Ja visst, dei hadde slike B&O-tilpassa pickupar på lager. Dei hadde jamvel ein demonstrasjonsspelar, og kunne fortelje at i Danmark gjekk slike spelarar for rundt 3000 kroner. Det var altså relativt enkelt å ordne seg ein slik spelar.

Når ein ser på Beogram-spelarane, er elegansen det fyrste du legg merke til. Dette er ein langt frå prangande sak. Nesten ingenting til felles med korkje dei trauste spelarane frå Dual, Thorens, Linn og dei andre som var aktuelle å samanlikne med på 70-talet Dei liknar heller ikkje på dei direktedrivne, japanske konkurrentane frå same tidsrom, og definitivt ikkje på dagens ”oljeriggar” som er bygde etter overkill- og månelandingsstrategiar. Dette er funksjonell minimalisme, og dansk design på sitt aller beste. Ein ikonisk spelar. Må-hafaktoren er nok påtrengande for den designinteresserte, men som representant for lydfrikane mellom oss, måtte eg finne ut om ein kunne slå seg til ro med desse spelarane…

Av praktiske årsaker vart spelaren plassert på ei golvståande hylle, og eg kunne umiddelbart registrere at han var ganske kjenslevar for golvtramping og vibrasjonar. Vegghylla måtte difor brukast. Og mine 50 kg med heimekjær platespelar flyttast til side…

 

Eg fekk tilsendt to pickupar, SMMC20E og SMMC20EN, dei rimelegaste i Soundsmith-serien, som altså har to meir raffinerte modellar for same platespelar. Enkle å montere, men utan dei store justeringsalternativa. Stifttrykket var ikkje heilt enkelt å få til. Det var rett nok enkelt å komme til justeringa, men uråd å vite om ting var korrekt – Soundsmith-instruksjonane nemnde at skalaen ofte tapte seg etter nokre tiår, og desse spelarane er helst frå 70-talet. B&O har ei sinnrik tallerkenoverflate, som ikkje samlar støv, men plata ligg på spilar som ikkje gjev skikkeleg rom for pickupvekta mi. Heller ikkje platestrammarar kan brukast, og du får ikkje høve til å eksperimentere med underlag for vinylen. Eg er litt i stuss om det ikkje er betre med ei vanleg platematte når det gjeld å vere eit stabilt underlag. Men platetjukkleik var ikkje det store problemet før oljekrisa, så konstruktørane såg nok relativt lite på dette. Også i dag får vi kjøpe vinylplater i både 180 og 200-gramsversjonar. Når eg spelar nokre skikkeleg tynne vinylskiver, har eg inntrykk av at det er betre med tjukkare. Men den einaste eg gjorde direkte samanlikning med, var ei plate som gjekk på 45 rpm. Lyden var absolutt best på denne utgåva, men slike 45-plater brukast ofte vere slik, det er heile vitsen med å gje ut slike versjonar.

 

 

Diverre vart ikkje utprøvinga gjort skikkeleg, då det ganske fort dukka opp problem med automatikken. Sensoren som skal oppdage at det er på tide å flytte armen innover, oppførte seg ikkje som han skulle. Altså måtte spelaren attende til eigaren, som heldigvis er profesjonell hifi-reparatør.

Etter ei tid fekk eg på ny låne spelaren, og kunne endeleg ta til å lytte til vedunderet. Eigaren hadde fått tak i ei pent brukt NAS-nål, som synte seg å spore ganske godt, fyrst når 70µ skulle spelast på testplata, dukka problema opp. Klangmessig var det også hyggjeleg å høyre på, noko som også den kostbare EAR-riaaen må få ein god del av æra for. Perspektiveigenskapane var ikkje heilt på topp her, men svært mange andre kvalitetar dukka opp, ikkje minst brukbare dynamikkeigenskapar og ei moderne klangbalanse. Det slo meg at den opprinnlege B&O 4002 var forbausande god samanlikna med slik eg hugsa han frå 70-talet. Dette er ein spelar som eg har høyrt ganske mange gongar, men for over 30 år sidan.  Eg var ikkje så begeistra for spelaren den gongen. Så det må ha skjedd mykje med klangideal og personlege preferansar i mellomtida (kanskje også med høyrselen min?) Men det var kanskje likevel forbetringspotensiale? Eg stussa ikkje lenger, men sette på Soundsmith MMC20EN, den nest rimelegaste pickupen i Soundsmith sin katalog for B&O, til 4000 kroner. Å gjere pickupskift er veldig enkelt, berre å forsiktig drage heile pickupen ut frå armen, og sette på ein ny. Det er svært lett å sjekke om ting står skikkeleg på plass, og du kan raskt komme i gong med avspelinga, som via MMC20EN var ei fryd. Ikkje berre verka klang og sporing like godt som originalstiften, og kanskje betre. I tillegg fall perspektivet på plass. Eg måtte grave fram slike plater som kunne stadfeste dette, og Harry Belafonte in Carnieige Hall, så vel som The Weavers sin reunion-konsert stod klippefast med lydbilde i same klasse som det eg hugsar (utan å kunne gjere direkte A/B-samanlikning) frå andre Soundsmith-pickupar i høgre prisklasse, med standardfatning, påmontert langt meir raffinerte platespelarar enn vesle Beogram. Dette er altså noko som burde interessere ganske mange musikkelskarar med vinylinteresse

Eg er litt i stuss over kor mykje platetallerkenen gjer med lyden. Ettersom alle moderne produsentar går for eit skikkeleg underlag for platene, er det nok grunn til å vere skeptisk til desse spilene. Sannsynlegvis gjer det lite negativt for lyden på tjukke plater (dei fleste eg brukar til å kartleggje dynamiske eigenskapar er gjerne 160 gram eller tyngre, og eg har ikkje dublettar i markant ulik tjukkleik), men ”oljekrisepressingar” som eg har ein del av, gjer seg best med platestrammar, og det fekk eg ikkje brukt på B&O 4002.

 

 

Kva samanliknar vi med?

Det som er heilt sikkert, er at Soundsmith-pickupar etter dette prinsippet leverer såpass mykje output at det ikkje trengs spesielt påkosta riaatrinn av den typen som brukast til MC-konstruksjonar. Når det er sagt, var det ikkje vanskeleg å høyre skilnaden i kvalitet på riaatrinn av ulike konstruktørar, og av dei fire eg hadde tilgjengeleg må eg innrømme at eg treivst best med EAR. Ikkje heilt nøytral, men du verda så hyggjeleg og sjarmerande til dei fleste musikksjangrar. 

Prismessig skal altså dei helst pent brukte B&O-spelarane konkurrere med riggar baserte på MM-pickupar og MC-pickupar med høgt utgangssignal. Ein brukt B&O 4002 må du gjerne ut med 4000 for i dag, og så er det pickupen til same sum, altså må vi samanlikne med ein spelar til 8000. Aktuelle kandidatar kan såleis vere ein Rega påmontert ein Dynavector DV10x5 (min favoritt i prisklassen), eller ein pent brukt Technicsspelar med ein Denon 103. Kva ein skal velje her, er eit spørsmål om prioriteringar.  Det er ikkje tvil om at ein rein B&O med god nål er svært mykje for pengane. Og ein slik spelar kan måle seg med den nemnde technicsspelaren og Denon 103 på perspektiveigenskapar og dynamikk, om enn ikkje når det gjeld klang. Om du spanderer Soundsmith-pickupen til 4000 vert det dobbelt så dyrt, men til gjengjeld har du både klang, dynamikk og perspektiveigenskapar i orden, og du må kunne seie at det vert få konkurrentar i prisklassen.  Eg har også merka meg at B&O ikkje berre er interessant ut frå vintage-sentimentalitet. Faktisk er spelaren påmontert kva som helst av desse pickupane eg har prøv veldig tett på det eg vil kalle klangidealet anno 1014, og kanskje endåtil i stand til å formidle skikkeleg lydbilde. Så no vert det råd å finlytte i heimen til ein heilt oppdatert avspelar

 

Konklusjon

Sjølv om B&O + Soundsmith ikkje akkurat var overkill i referanseanlegget mitt heime, synte det seg at eg kunne spele i timevis, utan å sakne anna enn dei aller mest sublime detaljane i lydbildet, det røffaste basstrøkket, og det vi kan kalle den verkelege råskapen når ein spelar skikkeleg guffemusikk. Det går altså an å ha det skikkeleg moro med denne åtte tusen kroners riggen. La gå - ein fullrigga VPI med platekrans og allverdas finjustering er merkbart betre på det meste, men tek du med vedlikehald og estetikk i reknestykket, kan det likevel vere interessant å velje det billegaste alternativet. Pickupskift på ein B&O er banalt enkelt, og alt er på plass med svært lite bryderi. Stifttrykk er vanskeleg å vite eksakt (stifttrykkvekt er krøkkete å plassere på tallerkenen), men så slepp du til gjengjeld trøbbelet med antiskating. Og den heilautomatiske styringa er berre heilt topp, samanlikna med å skubbe rundt eit unipivoterande skabberakkel du må vere klinkande edru for å operere. Pass berre på å ha skikkeleg underlag for spelaren. Vegghylle er i mitt oppsett betre enn alt anna ein kan finne på for dei fleste spelarar, såleis også denne.

Men det er litt styr også. Ein flunkande ny platespelar har garanti og er etter måten lett å få tak i. Beogram må du leite etter på bruktmarknaden, og kan ha både synleg og mindre synleg slitasje. Så du må vere budd på å betale litt for jobbing på ein kompetent serviceverkstad. Det er ikkje alle reparatørar som har greie på platespelarar, og slett ikkje tangentialarmar og dansk superdesign.

Men når alt fungerer skikkeleg, er dette ein spelar som det kan vere verd å kike nærare på. Kanskje eg må ha ein slik som spelar nummer 2? Problemet er at eigaren nektar å selje….

 

Lest 3139 ganger
Arve Åheim

Fagredaktør i Audiophile.no

Denne e-postadressen er beskyttet mot programmer som samler e-postadresser. Du må aktivere javaskript for å kunne se den.

Nyeste Tester / Artikler

De 20 nyeste Hovedartiklene:

  • Grassat feil tilkopling - Stig Arne si dagbok februar 2018
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Det kan sjå ut som om eg er alvorleg på etterskot, men det er ikkje so ille som det ser ut til. Når eg no har sendt februar, hoppar eg over mars, for då rapporterte eg frå Vossajazz. Neste vert altso april, og då er me ajour!

    Les mer...
  • JBL GO – Stig Arne si dagbok januar 2018
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    I samband med samansmeltinga mellom datamaskina og stereoanlegget renn eg borti stadig fleire merkelige dingsar. Anten eg vil eller ikkje. Her vil eg skriva om ein eg ikkje kunne unngå. Eg kjøpte han og har hatt stor glede av han sidan. 

    Les mer...
  • Vossajazz 2018 - Laurdag og sundag
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

     

    Foto: Runhild Heggem / Vossa Jazz

     

    Før det tradisjonsrike Tingingsverket (det 37. i rekkja) vart Vossajazz-prisen delt ut til Benedikte Maurseth. Me gratulerer.

    Les mer...
  • Vossjazz 2018 - Fredag
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Går det an å vera heldigare med veret? Palmefredag kom våren, to-sifra grader på stokken, og sol. Jazz-turistane frå Bergen ramla ut or toget på Voss jernbanestasjon og sjangla austover mot Vangen forbi kyrkjo, for å løysa ut billettene sine mot armband i billettkontoret på Park Hotell, eller på det nye Vossajazz-kontoret andsynes.

    Les mer...
  • Sandstrøm-Electrocompaniet - Stig Arne si dagbok desember 2017
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Det er framleis fire timar til me lander, og eg held på å kjeda meg i hel. Eg er på reis att. Har nett sett ferdig ein film, og orkar ikkje sjå ein til. Det slår meg at eg kan fiska opp Mac´en frå sekken under flysetet og skriva litt på “frå dagboka”. Eg er jo i ferd med å koma meg ajour! Og då skal eg fortelja litt om kva eg har lytta på i det siste. Det er ikkje småtteri. 

    Les mer...
  • Øyretelefonar – kva skal vi bruke dei til? Utprøving av Mitchell & Johnson
    Skrevet av

    Fagredaktør i Audiophile.no

    Alle treng øyretelefonar av og til, men til ulik bruk.  Av og til vil vi ha musikk utan å forstyrre andre. Andre gongar vil vi ha musikk til arbeid og trim. Og nokre av oss bur så trangt at det er liten vits med kvalitetshøgtalarar. Det er også dei av oss som brukar øyretelefonane som høyrselsvern. 

    Les mer...
  • ZYX 4D Ultimate.
    Skrevet av

    Vinylguru

     

    Denne gangen skal jeg ta for meg en av Zyx sine nyeste kreasjoner, den nye carbon-cantilever utgaven av Zyx sin 4d serie. Jeg har tidligere testet 2 pickuper fra 4d serien, i sølv utgaven og kobber varianten. Begge med godt og mer ulikt resultat enn jeg forventet meg. Kobber og sølv i signalveien utgjør en forholdsvis stor tonal forskjell etter min mening, og de to 4d pickupene låt ganske så forskjellig. Begge nøytrale i og for seg, men kobber varianten var vesentlig varmere i lyden enn sølv utgaven, faktisk så forskjellig at jeg gladelig hadde trodd at man snakket om to vidt forskjellige pickupmerker og lydfilosofier.

    Les mer...
  • Analog kontra digital. Stig Arne si dagbok for November 2017
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

     

    Kjære lesar,

    førre dagbok, “gode stereoanlegg, dårlege vilkår?” er signert oktober -17, so her kjem november -17. Desember -17 er alt klar, og vil koma ganske kjapt. Eg er altså ikkje so mykje på etterskot som det kan sjå ut som. Forseinkingane skuldast reise for min del, og flytting for redaktøren sin del. 

    Les mer...
  • Trilogy 906 riaa
    Skrevet av

    Vinylguru

    Tidligere har jeg testet Trilogy 907 - riaa'en som var Trilogy's topp modell av riaa'er med meget godt resultat. Og denne gangen er det den nedskalerte lillebror 906 som er inne til test.

    Les mer...
  • Gode stereoanlegg, dårlege vilkår? Stig Arne si dagbok August 2017
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Foto er teke frå eit tilfeldig hifi-blad, og ingen av dei omtalte anlegga, grunna anonymisering. Men det illustrerer nøyaktig korleis det IKKJE skal gjerast 

    I dag vil eg skriva litt om dei stereoanlegga eg har truffe på min veg i det siste. 

    Les mer...
  • ZYX Ultimate 100
    Skrevet av

    ZYX kom for en liten siden med en ny serie pickuper med det ambisiøse navnet «Ultimate». Denne serien kan ses som den endelige utviklingen av deres allerede velrenommerte produkter.

    Les mer...
  • My Sonic Lab Signature Platinum.
    Skrevet av

    Vinylguru

    Så har turen kommet til test nr. 353 av pickuper for undertegnedes del. Og hvorfor da ikke tråkke til med toppmodellen fra MSL (My Sonic Lab), og modellen Signature Platinum.

    Les mer...
  • ORTOFON OM(P) 20 – Stig Arne si dagbok August 2017
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Som de vil sjå av artikkelen Nad 3020 - Del 3, nytta eg store deler av ein sumarlaus juli til lå lytta meg gjennom ein bunke med LP-plater. Med dette nytta eg òg høvet til å prøva eit par pick-upar. Men armen som var montert på ein kraftig ombygd Lenco platespelar, ein modifisert Pioneer-arm, utvikla friksjon sidelengs, so eg var tvungen til å gå over til annan spelar som alltid står klar, som ikkje tek opp særleg med plass, og som ikkje et noko: Technics sin vetle og ikoniske SL-7, som ikkje er større enn eit plateomslag. 

    Les mer...
  • NAD 3020 - Del 3
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Eg har vore inn og ut av diverse bobler i det siste. Eg skriv dette medio august, sumaren er framleis ikkje komen, og du kan byrja å lura på om han kjem i det heile. Eg har difor hatt rikeleg med innekveldar, og har vore ivrig lyttar.

    Les mer...
  • Music with 3D-sound
    Skrevet av

    Webredaktør i Audiophile.no

    Latest update 27.august 2017

    This article is a list of music-releases containing tracks with one of the three 3D formats. We will appreciate hints from our readers about music releases in 3D-sound that we are missing.

    Les mer...
  • Dali KATCH - Blåtannhøyttaler med skikkelig god lyd!
    Skrevet av

    Seniorskribent

    Da jeg tok turen innom HiFI-klubben i C.Sundts gate i Bergen stod det mellom å dra med meg en integrert forsterker eller en blåtannhøyttaler. For ordinære høyttalere har jeg stående på Kreta fra før. Rørforsterkeren jeg brukte på høstparten trengte service og jeg dro den like godt med til Norge. Den veier 7 kilo - en liten tass altså - men allikevel.

    Les mer...
  • AudiovValve RKV-MKIII Ivory Edition
    Skrevet av

    Seniorskribent

    Med Audiovalve RKV MKIII og et sett gode hodetelefoner tenker du mindre på lyd og opplever mer musikk.

    Les mer...
  • TEST: Ifi nano iDSD
    Skrevet av

    Seniorskribent

    Liten, vellydende og anvendelig - kombinert DAC, hodetelefonforsterker og forforsterker i nanoformat.

    Les mer...
  • STILLA - Stig Arne si dagbok juni 2017
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Onsdag 21. juni nådde FM-stilla vestlendingane. Eg sto seint opp, sjangla ut på badet og skrudde på ein liten reiseradio attmed vasken, og vart møtt med eit illevarslande snerr. Eller sus. Det var uansett ei ubehageleg oppleving, og det var vanskeleg å finna rytmen i tannpussen. 

    Les mer...
  • Nad 3020 – Del 2: NADen vert utfordra av ein jamnaldra Rotel.
    Skrevet av

    Seniorskribent i Audiophile.no

    Midt i arbeidet med å skriva denne artikkelen, publiserte redaktør Karl Erik sin eigen artikkel om Nad 3020, attpåtil med trugsmål om å skriva del 2. Eg banna og tenkte at dette må jo bli kollisjon, og ringde. Men me vart raskt samde om at dette var jo berre moro, og at artiklane med litt samarbeid kunne utfylla kvarandre.

    Les mer...

Nyeste Nyhetsoppslag

Nyeste Musikkartikler

Forsiden

Annonser

Annonsere på Audiophile.no?

Audiophile.no i flere kanaler:

Nyeste fra Audiophile-TV

Les det digitale tidsskriftet AUDIOphile No.1:

Annonser

Nyeste tråder på Hifisentralen

Nye plateutgivelser